“लोकतन्त्रमा विचारको विविधता: निषेध होइन, सम्मानको खोजी”

-आर्यन कट्टेल

नेपाल जस्तो लोकतान्त्रिक देशमा हरेक नागरिकलाई आफ्नै राजनीतिक विचारधारा राख्ने अधिकार हुन्छ। नेपाली राजनीतिका वास्तविक शक्तिहरूमध्ये एक भनेको मानिसहरूले कुनै राजनीतिक आन्दोलनलाई उसका सिद्धान्त, सामाजिक विकासमा गरेको योगदान र राष्ट्रको सुधारमा खेलेको भूमिकाको आधारमा समर्थन गर्न सक्नु हो। युवाहरूको सहभागिता र नेतृत्वमा नयाँ अनुहारहरू आउनुपर्ने माग सामान्य नागरिकबाट उठिरहेको देख्नु उत्साहजनक कुरा हो, जसले देशलाई सकारात्मक दिशातर्फ परिवर्तन गर्ने आशा जगाउँछ। तर, फरक राजनीतिक बाटो रोज्ने व्यक्तिहरूलाई बिस्तारै समाजबाट अलग्याउने प्रवृत्ति बढ्दै जानु गम्भीर चिन्ताको विषय बनेको छ।

लामो इतिहास, स्थापित आधार र गहिरो विचारधारा भएका राजनीतिक शक्तिहरूमा विश्वास गर्नु भनेको परिवर्तनको विरोध गर्नु होइन। हो, विगतमा धेरै राजनीतिज्ञहरूले गम्भीर गल्तीहरू गरेका छन्, जसलाई नजरअन्दाज गर्न सकिँदैन र गर्नु पनि हुँदैन। तर, यही शक्तिहरूले लोकतन्त्र स्थापना गर्न, राष्ट्रिय सार्वभौमिकता जोगाउन, राजतन्त्रको अन्त्य गर्न र देश निकै पछाडि परेको अवस्थामा आधुनिकीकरणतर्फ अघि बढाउन ऐतिहासिक भूमिका खेलेका थिए भन्ने कुरा पनि उत्तिकै सत्य हो। ती योगदानहरूलाई पूर्ण रूपमा बेवास्ता गर्नु अधूरो र अन्यायपूर्ण कथन हुन्छ।

राष्ट्रिय विकास भनेको १०० मिटर दौड जस्तो होइन जहाँ एक पुस्ताले मात्र सबै उपलब्धि हासिल गर्नुपर्छ। यो त रिले दौड जस्तै हो, जहाँ प्रत्येक पुस्ताले यात्राको एक भागमा जिम्मेवारी बोक्छ। प्रगति चरणबद्ध रूपमा, प्रयासमाथि प्रयास थपिँदै समयसँगै निर्माण हुन्छ। देशप्रेम, संघर्ष वा देशको विकास देख्ने चाहनामा कुनै एक समूहको एकाधिकार हुँदैन। फरक राजनीतिक विचारधारा समर्थन गर्नु भनेको कसैले देशलाई माया गर्दैन वा उसले दुःख भोगेको छैन भन्ने अर्थ लाग्दैन।

आज सबैभन्दा चिन्ताजनक कुरा भनेको लेबल लगाउने र बहिष्कार गर्ने संस्कृतिको वृद्धि हो। अहिलेको राजनीतिक प्रवृत्तिलाई अनुसरण नगरेको कारण मात्रले मानिसहरूलाई पिछडिएको, सुधार विरोधी वा प्रगतिमा बाधा भन्ने आरोप लगाइँदैछ। सहनशीलता र फरक मतलाई स्वीकार गर्दै आएको समाजमा आफ्नै नागरिकलाई सामाजिक वा राजनीतिक रूपमा अलग्याउने यस्तो प्रवृत्ति खतरनाक हुन्छ। विगतमा पनि मतभेद थिए, तर पारस्परिक सम्मान कायम थियो। आज त्यो सम्मानसहितको मतभेद राख्ने ठाउँ साँघुरिँदै गएको जस्तो देखिन्छ।

विभिन्न पुस्ता र विचारधाराका धेरै व्यक्तिहरूले राष्ट्रमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने आशामा आफ्नो करियर, पारिवारिक समय र व्यक्तिगत जीवनसमेत त्याग गरेका छन्। राजनीतिज्ञ हुनु केवल जिम्मेवारी र दबाबका कारण कठिन हुँदैन, समयसँगै मानिसहरूले उनीहरूको गल्ती मात्र सम्झिने र गरेका राम्रा कामहरू बिर्सिने प्रवृत्तिले पनि यो कठिन बन्छ। स्वस्थ लोकतन्त्रमा विविध विचारलाई सम्मान गर्ने ठाउँ हुनुपर्छ, जहाँ असहमतिलाई सामाजिक विभाजन वा व्यक्तिगत आक्रमणमा परिणत गरिँदैन।

म प्रत्येक व्यक्तिको राजनीतिक रोजाइलाई सम्मान गर्छु, जसरी मेरो रोजाइलाई पनि सम्मान गरियोस् भन्ने अपेक्षा राख्छु। मेरो सच्चा कामना भनेको हाम्रो देशले आफ्नो पूर्ण सम्भावना हासिल गरोस्, नागरिकहरूले सम्मानजनक र सन्तुष्ट जीवन जिउन्, र कुनै पनि साधारण नेपालीलाई परिवार पाल्न विदेश जान बाध्य हुन नपरोस्। धेरै मानिसहरू मेरो विचारसँग असहमत हुन सक्छन् किनकि म प्रचलित प्रवृत्तिलाई पछ्याइरहेको छैन, तर मलाई अझै पनि दृढ विश्वास छ कि नेपाल परिवर्तन हुनेछ र अघि बढ्नेछ। कुनै प्रवृत्तिलाई नपछ्याउनु भनेको कसैलाई कम देशभक्त, कम सचेत वा कम आशावादी बनाउँदैन। साँचो विश्वास प्रवृत्तिमा होइन, सिद्धान्तमा आधारित हुन्छ, त्यसैले म आफ्ना विचारधारामा दृढताका साथ उभिरहनेछु।