२०८२ साउन ३० गते शुक्रबार, काठमाडौं।
मनसुनको अन्तिम चरण र शरद ऋतुको सुरुवातको संकेतसँगै यतिबेला घरका आँगन तथा बगैँचाहरू पारिजातको मनमोहक सुगन्धले भरिन थालेका छन्। ‘रातकी रानी’ उपनामले समेत चिनिने यो फूल रातमा फुल्ने र बिहान झरेर सेतो गलैँचा बिछ्याउने आफ्नो अद्वितीय विशेषताका कारण धेरैको प्रिय बनेको छ।
सेतो पत्र र सुन्तला रंगको डाँठ भएको यो सानो फूलको सौन्दर्य जति मनमोहक छ, यसको सुगन्ध त्यति नै तीव्र र मादक हुन्छ। साँझ पर्दै जाँदा फुल्न सुरु गर्ने पारिजातले रातभर आफ्नो सुगन्ध फैलाउँछ र सूर्योदयको पहिलो किरणसँगै भुइँमा झर्छ। बिहान उठ्दा बोटको मुनि शीतले भिजेका फूलहरूले बनाएको दृश्यले जोकोहीलाई आकर्षित गर्छ। यही कारणले गर्दा पारिजातलाई कोमलता, पवित्रता र क्षणिक सुन्दरताको प्रतीक मानिन्छ।
संस्कृति र आस्थाको प्रतीक
पारिजातको महत्त्व केवल सौन्दर्य र सुगन्धमा मात्र सीमित छैन, यसको सम्बन्ध हिन्दू धर्मशास्त्र र संस्कृतिसँग पनि गहिरो छ। पौराणिक कथाअनुसार, भगवान् श्रीकृष्णले स्वर्गबाट यो फूल पृथ्वीमा ल्याएका थिए। सत्यभामा र रुक्मिणीको प्रसङ्गमा जोडिएको यो फूललाई दैवी पुष्पका रूपमा लिइन्छ र पूजाआजामा यसको विशेष महत्त्व रहन्छ। धेरैले बिहान भुइँबाट टिपेर देवतालाई चढाउनका लागि यो फूल जम्मा गर्ने गर्छन्।
औषधीय गुणले पनि युक्त
यसका अलावा पारिजातलाई परम्परागत आयुर्वेदिक औषधिमा पनि प्रयोग गरिन्छ। यसको पात, बोक्रा र फूललाई ज्वरो, जोर्नी दुखाइ (बाथ) र अन्य विभिन्न स्वास्थ्य समस्याको उपचारका लागि प्रयोग गर्ने चलन छ।
पारिजात केवल एक फूल मात्र नभएर नेपाली समाजको संस्कृति, साहित्य, र आस्थाको एक अभिन्न अङ्ग हो। यसको सुगन्धले चाडपर्वहरू नजिकिँदै गरेको संकेत मात्र गर्दैन, जीवनको क्षणिक तर गहिरो प्रभाव छोड्ने सुन्दरतालाई पनि सम्झाइरहन्छ।